تبلیغات
ایران مقاله - قنات یا کاریز

ایمیل مدیر:ali_Asd314 @yahoo.com تلفن موبایل نویسنده:09373775330


Admin Logo
themebox Logo



تاریخ:دوشنبه 24 خرداد 1389-03:32 ب.ظ

نویسنده :علی قوامی

قنات یا کاریز

 

درادامه مطلب

جریان یابد می‌گویند. کاریز کانالی است که از دیرباز برای مدیریت آب در زمین می‌ساخته‌اند. رشته چاهی است که از «چاه مادر» سرچشمه می‌گیرد و ممکن است هزارها متر به طول بیانجامد که سرانجام آب این کاریزها برای شرب و کشت و کار به سطح زمین می‌رسند ودر جای معینی به روی زمین می‌آیند.

 

 پیشینه

طولانی ترین کاریز جهان و عمیق ترین چاه مادر در شهرستان گناباد قرار دارد که تاریخ کندن آن به دوره هخامنشی و یا قبل از آن می‌رسد. ایرانیان باستان در چندین هزار سال قبل دست به این ابتکار جدید زده و آن را کاریز یا کهریز نام نهادند. با این اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بی‌نظیر بوده است، می‌توان مقدار قابل توجهی از آب‌های زیرزمینی را جمع آوری کرد و به سطح زمین رساند، که همانند چشمه‌های طبیعی ، آب آن در تمام طول سال بدون هیچ کمکی از درون زمین به سطح آن(زمین) جاری گردد. کاریز که توسط مقنیان ایرانی اختراع شده، هزاران سال قدمت دارد. قدمت بسیاری از کاریزهای ایران، از پنج-شش هزار سال متجاوز است و عمری برابر با تاریخ کهن ایران دارد. با وجود این که چندبن هزار سال از اختراع آن می‌گذرد، با این وجود هنوز هم این روش استفاده از آب ، در قسمت مهمی از روستاها و مناطق مسکونی و کشاورزی و دامداری کشور معمول و متداول است و حتی یکی از ارکان اصلی کشت و زرع در نواحی خشک است. این اختراع که امروزه شهرت جهانی پیدا کرده، بعدها از ایران به بسیاری از کشورهای جهان انتقال یافته و مورد استفاده مردم در دیگر نقاط دنیا قرار گرفته‌است.

گوبلو معتقد است که کاریز، ابتدا یک فن آبیاری نبوده، بلکه به طور کامل از تکنیک معدن نشأت گرفته و منظور از احداث آن جمع‌آوری آبهای زیرزمینی مزاحم (زه آبها) به هنگام حفر معادن بوده‌است.... تردیدی نیست که در گستره فرهنگی ایران، از معادن «مس» و احتمالاً «روی» موجود در کوه‌های زاگرس، در هزاره دوم قبل از میلاد مسیح بهره‌برداری شده‌است.

 مشخصات کاریز

کاریز، تشکیل شده از یک دهانه یا هرنج که روباز است و یک مجرای تونل مانند زیرزمینی و چندین چاه عمودی که مجرا یا تونل زیر زمینی را در فواصل مشخص با سطح زمین مرتبط می‌سازد، دارد. چاهها- که به آنها در موقع حفر، میله هم گفته می‌شود-علاوه بر مجاری انتقال مواد حفاری شده به خارج، عمل تهویه کانال زیرزمینی را نیز انجام می‌دهند و راه ارتباطی برای لای‌روبی، تعمیر و بازدید از داخل کاریز نیز به شمار می‌روند.

 آغاز کاریز

آغاز کاریز همان دهانه کاریز است که «مظهر کاریز» نیز نامیده می‌شود. مظهر کاریز جایی است که آب از دل کاریز بیرون می‌آید و ظاهر می‌شود و می‌تواند برای آبیاری و دیگر مصارف مورد استفاده قرار بگیرد. قسمت انتهایی کاریز، «پیشکار کاریز» نامیده می‌شود که در آخرین قسمت آن ، چاه مادر کاریز قرار گرفته‌است. قسمت‌هایی از کاریز که با حفر آنها هنوز آب بیرون نمی‌آید «خشکه کار» و قسمتی که آبدار است (قسمت انتهایی) قسمت «آبده کاریز» نامیده می‌شوند.

 کندن کاریز

کندن کاریز معمولاً از مظهر آن که همان سطح زمین خشک است، شروع و به مناطق آبده چاه مادر، ختم می‌شود. بنابراین، اول دهانه کاریز یا هرنج که خشک است و بعداز آن اولین چاهها یا میله‌ها- که اینها هم خشک است و آب ندارند و به اصطلاح قسمت خشک کار کاریز نامیده می‌شوند- حفر می‌شوند. بعد کار به طرف قسمت بالادست که همان قسمت‌های آبده و بیشتر آبده زمین می باشند، ادامه پیدا می‌کند.

 طول و عمق کاریز

طول یک رشته کاریز - که در میزان آبدهی آن نیز موثر است - نسبت به شرایط طبیعی متفاوت است. این شرایط بستگی به شیب زمین وعمق چاه مادر دارد. از طرف دیگر هرچه سطح آب زیرزمینی پایینتر باشد، عمق چاه مادر بیشتر می‌شود. طویلترین کاریزی که تاکنون در ایران حفر شده، در حوالی گناباد از توابع خراسان است که ۷۰ کیلومتر طول آن است و عمیق‌ترین چاه مادر کاریزهای ایران به روایتی ۴۰۰ متر و به روایت دیگر ۳۵۰ متر عمق دارد و آن مربوط به کاریز «قصبه» گناباد است. مهم‌ترین عاملی که طول کاریز را مشخص می‌کند، شیب زمین می‌باشد. هرچه شیب زمین کمتر باشد طول کاریز بیشتر و هرچه شیب بیشتر باشد طول کاریز کمتر خواهد بود.

 ویژگیهای کاریز

سیستم استخراج در کاریز طوری است که آب بدون کمک و صرف هزینه فقط با استفاده از نیروی ثقل از زمین خارج می‌گردد. با توجه به چاهها و کاریزهای موجود ، آب کاریز در مقابل آبی که از چاه استخراج می‌شود، ارزانتر تمام می‌شود. آب کاریز دائمی است و در مواقع اضطراری کشت و زراعت و در مواقع حساس(نیاز به آب) ، قطع نمی‌شود. منابع آب زیر زمینی توسط کاریز دیر تمام می‌شوند و استفاده طولانی دارند، هر چند بطور دائم آب ها - چه مصرف شوند و چه نشوند - خارج می‌گردند. کاریز دارای مزایای بسیار زیادی است که در اینجا فقط به تعداد محدودی از آنها اشاره شده است.

معایب کاریز

در زمینهای هموار و نواحی ای که زمین شیب کافی ندارد و نیز زمین‌های خیلی سست و ماسه‌ای امکان حفر کاریز نیست. آب کاریز، بطور دائم جریان دارد و قابل کنترل نیست. به همین خاطر کاریز مدام باعث تخلیه آب زیرزمینی می‌شود. در فصولی که به آب احتیاج نیست و یا احتیاج به آب خیلی کم است، امکان جلوگیری از جریان و یا کنترل کاریز وجود ندارد.

کاریز به خاطر این که در سفره‌های آب زیرزمینی کم عمق استفاده می‌شود و این منابع هم غنی نیستند و دارای نوسان زیادی هستند، نسبت به تغییرات سطح آب زیر زمینی خیلی حساسیت دارد. در فصول گرم که گیاه به آب بیشتری نیاز دارد و همین طور در فصول و سالهای خشک، آب کاریز کم می‌شود. کاریز نسبت به چاه در مقابل سیل و زلزله و امثال اینها آسیب پذیرتر است و خرابی در کاریزها بعضی مواقع طوری است که احیا مجدد آنها یا ممکن نمی‌باشد و یا از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست.

 واژه شناسی

واژه کاریز واژه‌ای فارسی است و در اصل کهریز بوده است.واژه قنات کلمهٔ پارسی معرب شده است . در ایران خاوری و افغانستان و آسیای میانه واژهٔ کاریز بیش تر کاربرد دارد و در ایران باختری واژهٔ قنات . قنات خود عربی شدهٔ کنات فارسی است که از ریشهٔ فعل کندن گرفته شده است[۱] . جمع «قنات» را «قنوات» گویند.

 نگاره



نظرات() 
https://www.samouzdrawianie.pl
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 06:23 ق.ظ
スーパーコピー時計コピーN品激安通販専門店!完璧品質のロレックス スーパーコピー、ロジェデュブイ
http://sewingbymoonlight.com/2015/03/its-time/
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 06:22 ق.ظ
ルイヴィトン財布スーパーコピー代引き日本国内発送後払い対応専門店
http://pylerome.com
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 06:21 ق.ظ
財布販売専門店
Ina
دوشنبه 26 فروردین 1398 04:34 ب.ظ
I am sure this post has touched all the internet visitors,
its really really nice article on building up new blog.
Buy cialis online
جمعه 3 فروردین 1397 01:06 ب.ظ

This is nicely expressed. .
callus buying cialis on internet cialis coupon acquistare cialis internet cialis qualitat click here take cialis cialis 5 mg effetti collateral prix cialis once a da cialis rckenschmerzen price cialis per pill
Cialishiend
یکشنبه 27 اسفند 1396 08:27 ب.ظ

Appreciate it! A lot of tips.

cheap cialis when will generic cialis be available enter site very cheap cialis generic for cialis tarif cialis france cialis online nederland cialis reviews buy cialis online legal cuanto cuesta cialis yaho cialis farmacias guadalajara
foot pain
یکشنبه 26 شهریور 1396 09:24 ق.ظ
If you desire to get a great deal from this article
then you have to apply such techniques to your won website.
How can you get taller in a week?
سه شنبه 17 مرداد 1396 11:46 ق.ظ
I've been exploring for a bit for any high-quality articles or weblog posts on this kind of house .
Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this site.
Studying this info So i'm happy to show that I've an incredibly good
uncanny feeling I came upon just what I needed.
I most certainly will make sure to do not overlook
this website and give it a glance regularly.
Simone
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 11:10 ب.ظ
of course like your web-site but you have to check the spelling on quite a few of your posts.
Many of them are rife with spelling problems and I in finding it very bothersome to
inform the reality on the other hand I'll certainly
come again again.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 10:31 ق.ظ
I blog often and I truly appreciate your information.
This article has really peaked my interest.
I am going to take a note of your blog and keep checking for new details about once per week.
I opted in for your Feed too.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر